spiekbriefje

'Philippe Claudel'-week. Voor mezelf. Achterin de Rivier van vergetelheid vond ik een geruit blaadje papier dat veel door de hand is gegaan. Gelezen of niet beschikbaar of toch niet. De dame in kwestie (want er zat ook nog een uitleenprintje bij) zal haar lijstje wellicht missen. Bij mijn volgend bibbezoek stop ik het in mijn notitieboek. Op ontdekkingstocht door de letterkeuze van iemand anders. 

de lepel van Leopod

Onlangs kwam een gesprek met vrienden op objecten en herinneren. Ik vertelde over de lepel van Leopold Sommer. Vandaag had ik mijn notitieboek van vier jaar geleden in de hand en heb ik herlezen wat er staat.
Ik vraag me al jaren af hoe mensen kunnen overleven wanneer hen het wezenlijke wordt ontnomen. Wanneer het ochtend wordt en weer avond en men niet weet of er nog een morgen komt, of hoe die er zal uitzien.
Toen las ik 'Etudes van Troost: het bewogen leven van een Praagse pianiste'. Er kwamen antwoorden.
Een foto van Alice Herz-Sommer stond toen voor me, op mijn werktafel. Als ruggesteuntje.

Wat ik neerschreef om te bewaren. Augustus 1945. Op een ochtend krijgt Alice (tijdens het het pianospelen) onverwacht bezoek van een man. Ze herkende in hem de vader van een gezin met 8 kinderen die naast hen woonde in Theresienstadt. (Deze man was met zijn vier zonen gedeporteerd naar Auschwitz, op het perron aldaar heeft hij afscheid genomen - gedwongen - van zijn zonen. Hij heeft ze nooit meer gezien. Ook van zijn vrouw en vier dochters heeft hij niets meer vernomen na de bevrijding.)
Beide mannen (de man van Alice en deze bezoeker) waren in Dachau terechtgekomen. Hij had met Leopold - de man van Alice Herz-Sommer - brits aan brits gelegen en leden allen aan vlektyfus waaraan Leopold is gestorven.
Pagina 274.... "Uiteindelijk greep de bezoeker in de zak van zijn jas, trok er een in krantenpapier gerold pakje uit en hield het Alice voor. Een gedeukte blikken lepel. Leopolds lepel, die hij van Praag naar Theresienstadt, naar Auschwitz, naar Flossenbürg, naar Dachau meegenomen had."
Op de pagina ernaast staat een foto van de lepel met als bijschrift: "Alice en Stephan bewaarden Leopolds blikken lepel als een schat."



rustdag

Vandaag is er rustdag in de vakantieweek. Geen brengen en halen. Geen programma's samenvoegen en ertussen een weg banen. Vandaag kan ik de tijd nemen zoals hij komt. Auguste Rodin lezen. "Faire avec ses mains ce que l'on voit". Ik bracht uit de bibliotheek een ouder boek mee, dat vroeger tussen de niet uitleenbare leeszaalboeken stond. Het tapijt van Bayeux. Een uitgave uit 1985 van het Mercatorfonds. Het gehele tapijt is gefotografeerd. Wat mij boeit zijn de zichtbare herstellingen door de jaren heen. De figuratie. De soberheid van de enkele kleuren op een nagenoeg witte achtergrond. Ik ben er uren zoet mee. Het verwondert me dat ik het enkel als zwart-wit plaatje uit de kunstgeschiedenislessen in mijn geheugen heb bewaard.

Vandaag rustdag dus. Ik maak hem zo druk als ik zelf wil.

nuttige informatie

Lees ik in de stille uren struikelend door het leven. Wordt dat lezen vertroebeld door aanhalingstekens en haakjes. Heb ik opnieuw een onaangename ontmoeting met een of andere puriteinse bibliotheekgebruiker die zijn taalgevoel universeler vindt dan het gedrukte. Toegegeven: esthetisch is de man wel. Geen fluo of kleur, geen pijltjes in de marges. Met een bijna onopvallende handigheid hanteert hij zijn zwartkleurige wapen. Iets te dik van punt naar mijn zin. Maar laat ik nu net een lezer zijn met oog voor wat er grafisch tussen de lijnen gebeurt.
Laat haat een deugd zijn, 'lieve' bibliotheeklezer. Ik grom. Laat voor en een staan en voeg de kapjes en streepjes toe in je hoofd. Ik zie je zitten in je oorfeauteuil onder jouw leeslamp in jouw stoffige kamer die als bibliotheek doorgaat. Jouw brilletje bengelt op de top van je neus. Liever nog had je jouw oude rode balpen in de hand en deed je met de taal der boeken wat je vroeger bij de lieverds (met korte broek) in hun schoon schrift deed. Doorhalen en toevoegen. Met de regels slaan.

Mijn verontschuldigingen, meneer Reynebeau. Het boek verdwijnt tot teruggave onder het hoofdkussen. Misschien zelfs onzichtbaar onder het bed. Het zijn geen verbeelde herinneringen.

saffraangeel

De herfst laat zich voelen. Ik verlang naar andere kleuren. Zachtheid. Saffraangele peren. Mijn handen geuren naar gember en rode biet. Een kop groene sencha thee vergezelt me bij het werken. La tarantella klinkt langs de wanden.
September. Ik omhels je.

taal

De oma van Anna woont in een ander land. Ze spreekt een andere taal. En Anna kent al een paar woorden. 'Vivere' bijvoorbeeld. Dan ga ik denken. Mijn hoofd zat al tussen Toscaanse cipressen, oogstgele velden...
De oma van Anna heeft een 'vijver' in de tuin. Zij wil dat er een  booi wordt aangetrokken als het koud wordt. Nou hoorde ik onlangs op een bus in Kortrijk sjiklette, ik had het jaren niet gehoord. Net zoals ik zelf kluttergeld gebruik (overgehouden aan een jeugdliefde) voor de verzameling kleine munten in mijn portemonnee. En via dochterlief kwam 'beire' als superlatief voor knap en mooi ons taalgebied binnenwaaien. Ja, die woorden spreken ze ook in het land van de oma van Anna.
De andere kinderen in het atelier zaten wat verweesd toe te kijken bij onze babbel.

Lees ik met enkele dagen verschil Bernard Dewulf. Verstrooiingen over kijken en zien. Over kunst en over de stad en de taal die verweven is in zijn wortels. Over mo kiktekè riere, mi keppe, gdzeentjebewaje, assan tzelfde, keddekewere.
Ik gniffelde. Kijk wat één van mijn literaire lievelingen schrijft. Nooit hetzelfde. Altijd weer anders. God zegent hem en bewaart hem en ik keer er graag naar terug.

de traagheid

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Over de traagheid van ons bestaan. Dat wanneer het leven van elke dag ons snel voorbij raast, we traagheid gaan verlangen. Onze versnelling wat gaan aanpassen of er de behoefte voor voelen. En nu ik verplicht ben om trager te gaan, met die ene hand, ik me er aan erger. Doe je er drie uur over om met het openbaar vervoer aan een sporthal in Roeselare te raken, omdat die eerste trein bijna door het landschap fietste en we daardoor de verbinding misten. Zit ik dubbel zolang wat letters in te tikken op het toetsenbord. Loop ik tien maal over en weer om de tafel gedekt te krijgen. Hangen ideeën op me te wachten...

Maar ik las ook echt stille momenten in. Bladeren bijvoorbeeld, in mijn troostboek. 'A Yorkshire sketchbook' van David Hockney. Lees ik oude boekenbijlagen van NRC na. Noteer ik in mijn boekje. Te lezen: Robert MacFarlane: The Old Ways: A journey on foot. Laat ik mijn leesdrift vertragen door het gespeel van Basile, waar ik dan geamuseerd zit naar te kijken. Lees ik De geheugenhut van Tony Judt en schaam me diep om al mijn gezeur over beperkingen.

Misschien vind ik tegen midden september een zekere balans tussen traag zijn en willen. Dan is dit geen verloren tijd geweest. Wie weet?

 

 

 

 



contrapunt

Nog nooit met zo veel eenvoud, kracht en zeer intens over moeder zijn gelezen*. Ik begin opnieuw. De Goldbergvariaties in het oor. De leeservaring zal nog dieper gaan.

*Anna Enquist. Contrapunt.

woorden

'Het verleden. Dat wat verleden is. Stel dat je daar, als een indiaan, vanzelfsprekend naar zou kijken, dat je ermee wakker zou worden, er de hele dag mee zou rondzeulen, dat het zich zou aandienen als het landschap van de droom. Zo vreemd was dat niet, dacht de vrouw, eigenlijk was dat hoe het was. Ze sloot haar ogen en stelde zich de toekomst voor in de gedaante van een man die achter haar stond, die zij niet zag. '

Anna Enquist schreef ze neer in Contrapunt. Ik las ze deze nacht en ze blijven.

monsieur

Monsieur Matisse, pourquoi peignez-vous?
"Pour traduire mes émotions, mes sentiments et les réactions de ma sensibilité en termes de couleur et de forme, ce qui ne peuvent faire ni l'appareil photographique le plus perfectionné, même en couleurs, ni le cinéma..."*

Meneer Matisse. Om steeds opnieuw naar toe te gaan. In woorden, kijken en in fotografische portretten. Al bijna dertig jaar. Hij verveelt me nooit.

*Gelezen in: Henri Matisse: écrits et propos sur l'art. / Foto van Henri Cartier-Bresson in een tentoonstellingscatalogus van 1995, Musée Matisse in Le Cateau-Cambrésis.

avond

De avond is aan het vallen. Dacht ik net. De lammetjes zijn geteld. De kippen bijna klaar om hoog in de boom op stok te gaan. Het vuurtje brandt.  En dochterslief zijn terug onder moeders vleugels. Het wachten met vertraging is al vergeten. De verhalen vulden de dag.
Tijd om me terug te trekken in de bruine zetel. Raf B. op de schoot te nemen, de weekendmagazines. Passie in de oren. Tot ook de nacht valt.

heinz



FOTO: BART VAN LEUVEN

Vriendin Inge VAN DAMME werd met haar kaftontwerp voor het boek 'Heinz. My secret ingredient cookbook' genomineerd voor de publieksprijs van het beste boekomslag. Tot 14 maart kan je nog stemmen. Klik hier en stem op het meest rode en smakelijke boek.

de andere...

Ik laat me 's nachts vaak vergezellen door mannen. Wissel wel eens. Cees. Amadou. Rainer. Maurice. Karel. Of ze het leuk vinden of niet. De ene nacht verlang ik naar de beschouwingen van Cees. De volgende nachtelijke uren, onder het schijnsel van een ronde maan, laat ik me dragen door de woorden van Bernard. Sinds enkele dagen ben ik onafscheidelijk verbonden met de andere kleuren van Orhan. Orhan Pamuk.
Omdat romans lezen nog steeds moeizaam verloopt of helemaal niet lukt (na de operaties van vorig jaar) en ik onlangs zo'n zin weer kreeg om het toch maar opnieuw te proberen, bleef ik in de bibliotheek even mijmeren met Pamuk. 'Sneeuw' - dat mij was aangeraden, heb ik in de handen gehad. Enkele ruggen verder op de boekenplank stond 'De andere kleuren. Beschouwingen en een verhaal.' Die heb ik uitgeleend. Mensen, daar geniet ik zo van. Alsof hij naast me ligt en me vertelt over zijn bibliotheek. Zijn honger naar boeken. Hoe hij zich er van een aantal verlost. Over Thomas Bernhard lezen als je je ongelukkig voelt. Broodjes...
Nog geen roman. Maar misschien goed ook dat ik naar iets anders op zoek moest gaan. Hij mag blijven.

En ja. De amaryllis mag uit de vaas. Het zelfgebakken speltbrood smaakt heerlijk. Maar ik wacht niet tot het nacht is om terug in het boek te duiken.

gefeliciteerd!

Gefeliciteerd! Jullie hadden het allemaal heel juist. De kinderen in het atelier keken naar 'Guernica' van Picasso.
Alice trok (met een zeer onschuldige hand) het theezakje van Els Martens uit de mok. Ze mag volgende week het boek 'Picasso en Guernica. Een meesterwerk en zijn maker' van Alain Serres, in haar bus verwachten.

Voor iedereen een troostprijs! Wie Gent bezoekt, kan het altijd even laten weten. Een koffie of thee met jullie zie ik wel zitten.

pépé Roger

 

Terwijl de vroege avond langzaam de kamer verduisterde heb ik gisteren vier uur lang geluisterd naar de vroolijke tocht van Cyriel Buysse en Michiel Hendryckx. Zou er één onderwerp bestaan waarover de fotograaf geen mening of visie heeft? Het werd een eerbetoon aan koning auto en drukke stadspleinen. Bezienswaardigheden en ontmoetingen. Verrassend om horen. Ik zat er soms stil bij te gniffelen. Over het ommetje die de auteur maakte met de schilder Emile Claus  langs het huis van Claude Monet te Giverny. Hoe ze hun wagen langs de tuinmuur parkeerden en de oudere Claus op de muur klom om misschien een glimp van de grote kunstenaar te zien. Daar zat hij dan, op een tuinbank, in gezelschap van zijn dochters. Dan voel je jouw hart meekloppen, niet?

Mijn grootvader had geen auto. Kon er niet mee rijden. Hij kon paardrijden. De enige grote reis die hij maakte legde hij met de trein af in de heenreis. Te voet terug. Op negentienjarige leeftijd werd hij krijgsgevangen genomen en meegevoerd naar Duitsland, in de omgeving van Düsseldorf. Daarna was zijn wereld zijn huis. Zijn moestuin. Het dorp. De verplaatsingen met de fiets naar de huizen die hij als metselaar bouwde. Die ene reis was voldoende geweest. Die kreeg hij niet meer uit de kleren.

terloops

'...het vermogen het leven terloops op te vangen en met een snelle, korte streek vast te leggen; de geduldige aandacht, de bliksemsnelle uitvoering... '

Brassai over de belangstelling van Picasso voor Hokusai.

Over Hokusai nog: 'De schilder liet een lange rol papier uitrollen en trok er enkele blauwe, golvende lijnen op. Daarna nam hij de kippen, doopte hun poten in de rode inkt en liet ze over de rol papier rennen... En iedereen herkende de rivier Tatsouta, waarvan de golven in de herfst de purperen bladeren van de esdoorn meevoeren, die de vorm hebben van kippepoten...'

Gelezen in : Gesprekken met Picasso. Brassaï. Amsterdam, De Arbeiderspers, 1988.

Foto: Terloops gevangen met een camera. Het avondlicht speelt op de onbeschilderde muur.



ingekleurd

Ik viel vandaag als een blok voor deze 19de eeuwse Russische ingekleurde foto's van Michail Boekar. Het zit hem in de suggestie. Enkel de kleurrijke motieven in de traditionele kledij en de tapijten werden met waterverf aangevuld. Prachtig.

Langs de Volga. Meesters van de 19e Eeuwse Russische fotografie. Tentoonstellingscatalogus. Brussel: Koninklijke Bibliotheek van België, 2005.

ondanks

Een gezellige drukte in huis. En tussendoor traag genieten van wat ik zie. Een losgekomen draad van de gehaakte kapstok. Een getekend motief in het bibliotheekboek. Eén van de vele briefjes die Tine schrijft voor mij. Het woord vakantie durf ik eindelijk uitspreken, ondanks de aanhoudende regen.

De vermoeidheid van de laatste dagen ebt langzaam weg. Rapporten zijn afgehaald en tevreden onthaald. De vakantie kan nu echt beginnen. Er hangt van alles in de lucht. De dames pinnen de komende dagen overvol. Ik zie door het bos de bomen niet meer. Maria van Barcelona ligt nog gesloten onder het hoofdkussen op mijn lezen te wachten. De werktafel moet nog wat opgeruimd worden, om weer af en toe wat tijd voor mezelf te maken. Ja, er hangt heel veel in de lucht. Ik zal het grijpen.